महाराष्ट्रात यंदा पावसाने पाठ फिरवल्यामुळे आणि दीर्घकाळ पडलेल्या खंडामुळे शेती पिकांचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर Maharashtra Government ने राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये अधिकृतपणे दुष्काळ जाहीर करणारा Government Resolution (GR) जारी केला आहे. या Maharashtra Drought GR 2026 मुळे संबंधित तालुक्यांतील शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण कुटुंबांना विविध सवलती व मदत मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची प्रतिक्रिया (CM Fadnavis Statement)
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या निर्णयावर प्रतिक्रिया देताना स्पष्ट केले की, शासनाच्या relief work मध्ये शेतकरी, Maharashtra Drought GR 2026 शेतमजूर आणि कष्टकरी वर्ग हा केंद्रबिंदू आहे. सरकार शेतकऱ्यांच्या पाठीशी ठामपणे उभे असून, हे संकट सामूहिकपणे दूर करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले जातील, असे त्यांनी सांगितले.
यासोबतच त्यांनी District Collectors, Revenue Department आणि Agriculture Department यांना तातडीने survey सुरू करण्याचे निर्देश दिले आहेत. नुकसानीचे report photos आणि GPS coordinates सह तयार करावेत आणि हे काम संवेदनशीलतेने व समन्वयाने पूर्ण करावे, अशी सूचना त्यांनी प्रशासनाला दिली आहे.
Maharashtra Drought GR 2026 Trigger-1 दर्जा म्हणजे काय? (12 सवलतींची यादी)
या शासन निर्णयानुसार संबंधित तालुक्यांना “Trigger-1” दर्जा लागू झाला आहे. Maharashtra Revenue Department च्या नियमांनुसार, या दर्जामुळे बाधित तालुक्यांना 12 प्रकारच्या special relief measures लागू होतात. यामध्ये प्रमुख्याने खालील बाबींचा समावेश आहे:
- Land Revenue Waiver – दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील शेतकऱ्यांना जमीन महसूल भरण्यापासून सूट मिळेल.
- Crop Loan Restructuring – शेती कर्जांची पुनर्रचना केली जाईल आणि agricultural loan recovery ला स्थगिती दिली जाईल.
- Agricultural Electricity Bill Concession – शेतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या वीज बिलांवर सवलत दिली जाईल.
- Exam Fee Waiver – दुष्काळग्रस्त भागातील school आणि college विद्यार्थ्यांना परीक्षा फीमधून माफी मिळेल.
- MGNREGA Job Creation – Employment Guarantee Scheme अंतर्गत अधिक कामे उपलब्ध करून दिली जातील, जेणेकरून ग्रामीण भागात रोजगार निर्मिती होईल.
- Water Supply & Power Supply – दुष्काळग्रस्त भागात tankers द्वारे अखंडित drinking water supply आणि शेतीपंपांसाठी सतत electricity supply सुनिश्चित केली जाईल.
- Fodder Availability & Water Conservation – पशुधनासाठी fodder उपलब्ध करून देणे तसेच water conservation projects ला गती दिली जाईल.
या सर्व उपाययोजनांचा उद्देश दुष्काळामुळे होणारा आर्थिक व सामाजिक ताण कमी करणे आणि rural economy ला आधार देणे हा आहे.
लेक लाडकी योजनेत मोठा बदल! अर्ज प्रक्रिया झाली सोपी; जुन्या लाभार्थ्यांना संधी
विभागनिहाय दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची यादी (Division-wise Talukas List) Maharashtra Drought GR 2026
Maharashtra Drought GR 2026 राज्यातील सहा administrative divisions मध्ये दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांची संख्या खालीलप्रमाणे आहे:
ठाणे विभाग
| .क्र. | जिल्हा | तालुक्यांची नावे | संख्या |
|---|---|---|---|
| 1 | ठाणे | निरंक | 0 |
| 2 | पालघर | निरंक | 0 |
| 3 | रायगड | श्रीवर्धन | 1 |
| 4 | रत्नागिरी | रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर | 3 |
| 5 | सिंधुदुर्ग | सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला | 8 |
| उपएकूण | 12 |
नाशिक विभाग
| अ.क्र. | जिल्हा | तालुक्यांची नावे | संख्या |
|---|---|---|---|
| 6 | नाशिक | मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला, देवळा | 10 |
| 7 | धुळे | धुळे, साक्री, सिंदखेडा, शिरपूर | 4 |
| 8 | जळगाव | एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल | 15 |
| 9 | नंदुरबार | अक्कलकुवा, शहादा, नंदुरबार, नवापूर, तळोदा, अक्राणी | 6 |
| 10 | अहिल्यानगर | नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहता | 13 |
| उपएकूण | 48 |
पुणे विभाग
| अ.क्र. | जिल्हा | तालुक्यांची नावे | संख्या |
|---|---|---|---|
| 11 | पुणे | भोर, वेल्हा, खेड, शिरूर, बारामती, इंदापूर, दौंड, पुरंदर | 8 |
| 12 | सोलापूर | उ. सोलापूर, द. सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस, मंगळवेढा | 11 |
| 13 | सांगली | मिरज, आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ | 4 |
| 14 | सातारा | सातारा, खटाव, माण, फलटण, खंडाळा, महाबळेश्वर | 6 |
| 15 | कोल्हापूर | पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा, चंदगड | 6 |
| उपएकूण | 35 |
छत्रपती संभाजीनगर विभाग
| अ.क्र. | जिल्हा | तालुक्यांची नावे | संख्या |
|---|---|---|---|
| 16 | छ. संभाजीनगर | छ. संभाजीनगर, कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड, फुलंब्री | 9 |
| 17 | जालना | बदनापूर, घनसावंगी, अंबड, जालना, परतूर, मंठा, भोकरदन, जाफ्राबाद | 8 |
| 18 | बीड | बीड, गेवराई, माजलगाव, केज, आंबेजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर, वडवणी | 11 |
| 19 | लातूर | लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी, जळकोट | 10 |
| 20 | धाराशिव | धाराशिव, कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परांडा, उमरगा | 8 |
| 21 | नांदेड | नांदेड, बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव | 14 |
| 22 | परभणी | पूर्णा, पालम, परभणी, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत, पाथरी | 9 |
| 23 | हिंगोली | हिंगोली, औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत | 5 |
| उपएकूण | 74 |
Maharashtra Drought GR 2026 अमरावती विभाग
| अ.क्र. | जिल्हा | तालुक्यांची नावे | संख्या |
|---|---|---|---|
| 24 | बुलढाणा | जळगाव जामोद, संग्रामपूर, चिखली, देऊळगाव राजा, मेहकर, बुलढाणा, शिंदखेड राजा, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, नांदुरा | 13 |
| 25 | अमरावती | अमरावती, भातुकली, चांदूर रेल्वे, नांदगाव खं., धामणगाव रेल्वे, अचलपूर, अंजनगावसुर्जी, तिवसा, धारणी, चिखलदरा, वरुड, मोर्शी, चांदूर बाजार, दर्यापूर | 14 |
| 26 | अकोला | अकोट, अकोला, पातूर, तेल्हारा, मुर्तिजापूर, बाळापूर, बार्शीटाकळी | 7 |
| 27 | वाशिम | वाशिम, रिसोड, मालेगाव, मंगरुळपीर, कारंजा, मानोरा | 6 |
| 28 | यवतमाळ | यवतमाळ, बाभूळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर, घाटंजी, राळेगाव | 16 |
| उपएकूण | 56 |
नागपूर विभाग
| अ.क्र. | जिल्हा | तालुक्यांची नावे | संख्या |
|---|---|---|---|
| 29 | वर्धा | वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, समुद्रपूर, हिंगणघाट, आष्टी | 7 |
| 30 | नागपूर | नागपूर, कामठी, सावनेर, पारशिवनी, मौदा, भिवापूर, कळमेश्वर, काटोल, रामटेक, हिंगणा, उमरेड, कुही, नरखेड, नागपूर शहर | 14 |
| 31 | भंडारा | भंडारा, पवनी, लाखांदूर | 3 |
| 32 | गोंदिया | तिरोडा | 1 |
| 33 | चंद्रपूर | चंद्रपूर, भद्रावती, गोंडपिंपरी, राजुरा, कोरपना, मूल, वरोरा, सावली, चिमूर, नागभीड, सिंदेवाही, पोंभुर्णा | 12 |
| 34 | गडचिरोली | गडचिरोली, चामोर्शी | 2 |
| उपएकूण | 39 |
Maharashtra Drought GR 2026 एकूण दुष्काळग्रस्त तालुके (सर्व 6 विभाग) — 265
या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते की छत्रपती संभाजीनगर Division सर्वाधिक प्रभावित झाला आहे, त्यानंतर अमरावती व नाशिक Division चा क्रमांक येतो. Marathwada आणि Vidarbha मधील अनेक तालुक्यांना कमी पावसाचा सर्वाधिक फटका बसल्याचे यातून दिसून येते.
पुढील टप्पा – Compensation साठी स्वतंत्र आदेश
सध्या जाहीर करण्यात आलेला निर्णय हा दुष्काळ स्थिती अधिकृतपणे मान्य करणारा आणि सवलती लागू करणारा आहे. मात्र crop damage साठीची स्वतंत्र financial aid ही औपचारिक survey आणि damage assessment प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, स्वतंत्र GRs द्वारे जाहीर करण्यात येणार आहे. यासाठी जिल्हा प्रशासनाकडून सुरू असलेल्या panchnama प्रक्रियेवर बारीक लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे
शेतकऱ्यांनी आता काय करावे? (Next Steps for Farmers)
- आपला तालुका दुष्काळग्रस्त list मध्ये समाविष्ट आहे का, हे संबंधित tehsil office मध्ये जाऊन किंवा अधिकृत government website वर तपासावे.
- Crop damage चा panchnama वेळेत करून घ्यावा आणि आवश्यक कागदपत्रे (7/12 उतारा, crop insurance documents इत्यादी) तयार ठेवावीत.
- कृषी विभाग व ग्रामसेवकांकडून मिळणाऱ्या सूचनांचे पालन करावे, जेणेकरून relief मिळण्यास विलंब होणार नाही.
Maharashtra Drought GR 2026 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
माझा तालुका दुष्काळग्रस्त यादीत आहे का, कसे तपासावे?
वरील division-wise यादीत आपला district तपासा आणि अधिक खात्रीसाठी तहसील कार्यालय किंवा अधिकृत Maharashtra Government GR वर तालुक्याचे नाव पाहा.
Trigger-1 आणि Trigger-2 मध्ये फरक काय?
Trigger-1 मध्ये rainfall deficit आणि crop condition वरून प्राथमिक निकष पूर्ण होतात व तत्काळ सवलती लागू होतात. Trigger-2 साठी अधिक सविस्तर field verification आवश्यक असते आणि त्यानुसार पुढील मदत जाहीर होते.
Crop नुकसान भरपाई (Compensation) कधी मिळणार?
Panchnama आणि damage assessment प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर सरकार स्वतंत्र GR द्वारे financial aid जाहीर करेल; यासाठी निश्चित वेळापत्रक अद्याप जाहीर झाले नाही.
स्रोत: शासकीय वेबसाइट
आवश्यक लिंक –Maharashtra Drought GR 2026 दुष्काळ gR
लेखन : सुनील घोडके
Last Updated: 26 September 2026
