प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना : देशातील सर्वात मोठी आवास योजना विषयी सविस्तर माहिती खाली दिली आहे सोबत पात्र लाभार्थी यादी कशी व कुठे बघावी याची माहिती सुद्धा दिली आहे त्यामुळे लेख पूर्ण वाचा.
📌 प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना – संपूर्ण माहिती (PMAY-G)
प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना, ज्याला सामान्यतः PM Awas Yojana Gramin (PMAY-G) ह्या नावाने सुद्धा ओळखली जाते. आवास योजना हा हा केद्र शासनाचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि विशाल सामाजिक कल्याण कार्यक्रम असून या योजनेचा मुख्य उद्दिष्ट ग्रामीण भागातील गरीब आणि बेघर किंवा कच्च्या घरात राहणाऱ्या लोकांना पक्के घर उपलब्ध करून त्यांना निवारा देणे हा आहे. प्रधानमंत्री आवास योजना प्रामुख्याने 2 गावांत विभागलेले आहे, एक ग्रामीण आणि दुसरी शहरी आज या लेखात आपण धानमंत्री ग्रामीण आवास योजनानेविषयी माहिती पाहणार आहोत.
आवास योजनेचा इतिहास
केंद्र सरकारमार्फत देशभरातील जनतेसाठी सुरू करण्यात आलेल्या आवास योजना ही काही पहिलीच योजना नाही. याआधीही केंद्र सरकारने विविध कालखंडात अनेक आवास योजना राबवल्या असून त्या योजनांच्या माध्यमातून लाखो कुटुंबांना स्वतःचे घर मिळाले आहे. काळानुसार या योजनांची नावे बदलली, काही योजना एकत्र करण्यात आल्या तर काही योजना बंदही पडल्या.
भारत सरकारने सुरू केलेली पहिली आवास योजना १९८५ साली इंदिरा गांधी आवास योजना (IAY) या नावाने सुरू करण्यात आली. या योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण भागातील दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबांना पक्के घर उपलब्ध करून देणे हा होता. विशेषतः अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, विधवा महिला, अपंग व्यक्ती आणि भूमिहीन मजूर यांना या योजनेचा प्राधान्याने लाभ देण्यात येत असे.
यानंतर २००५ साली जवाहरलाल नेहरू राष्ट्रीय शहरी पुनर्निर्माण अभियान (JNNURM) अंतर्गत BSUP (Basic Services to the Urban Poor) ही योजना सुरू करण्यात आली. या योजनेचा उद्देश शहरी भागातील गरीब कुटुंबांना घरे उपलब्ध करून देणे तसेच त्यांना पाणी, वीज, स्वच्छता यांसारख्या मूलभूत सुविधा पुरवणे हा होता.
२०११ साली राजीव आवास योजना (RAY) सुरू करण्यात आली. या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट शहरी झोपडपट्ट्यांचा विकास करणे व देशातील शहरे झोपडपट्टीमुक्त करणे हे होते.
अखेर २०१५ साली वरील सर्व योजनांचा समावेश करून प्रधानमंत्री आवास योजना – ग्रामीण (PMAY-G) आणि प्रधानमंत्री आवास योजना – शहरी (PMAY-U) या दोन योजना सुरू करण्यात आल्या. या योजना आजही कार्यरत असून “सर्वांसाठी घर” हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी केंद्र सरकारमार्फत प्रभावीपणे राबवण्यात येत आहेत.
🎯 प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना योजना का? उद्दिष्टे व दृष्टीकोन
भारत सरकारने या योजनेची सुरूवात 1 एप्रिल 2016 रोजी केली, ज्याद्वारे “सबके लिए आवास” (Housing for All) या राष्ट्रीय ध्येयाच्या भाग म्हणून ग्रामीण भागात सर्व पात्र कुटुंबांना पक्के घर मिळू देणे हे लक्ष्य ठरवले.
योजनेचे प्रमुख उद्दिष्टे:
✔️ ग्रामीण भागातील घरांच्या अभावाला स्थायी तोडगा
✔️ प्रत्येक पात्र कुटुंबाला किमान 25 चौ.मी. क्षेत्राचा घर
✔️ मूलभूत सुविधा जसे शौचालय, पाणी, वीज, स्वयंपाकासाठी एलपीजी इत्यादी सक्षम करणे
✔️ सामाजिक न्याय, गरिबी निवारण आणि जीवनमान सुधारणा
✔️ महिला, अनुसूचित जाती/जनजाति, दिव्यांग आणि विधवा यांसारख्या सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल गटांना प्राधान्य देणे
💰 प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना आर्थिक मदत
प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना मधून घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत दिल्या जाते
योजनेअंतर्गत केंद्र सरकार पात्र कुटुंबाला घर बांधण्यासाठी आर्थिक मदत करते. मुख्य गोष्टी
- मैदानी भागात: ₹1,20,000
- दुर्गम/पहाडी भागात: ₹1,30,000
- घर बांधकामाच्या खर्चासाठी ही थेट मदत केंद्र सरकार देते.
भाड्याच्या मजुरी व कामासाठी मनरेगा योजनेशी समन्वय करून मजुरीही उपलब्ध करण्यात येते. म्हणजेच घर बांधत असताना मजुरीचे वेतन मिळू शकते.
पात्रता — कोण लाभार्थी?
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील प्राथमिक अटी महत्त्वाच्या आहेत:
✔️ कुटुंबाचे नाव SECC 2011 डेटाबेसमध्ये असणे
✔️ कुटुंबाकडे पक्का घर न असणे
✔️ बेघर किंवा कच्चे घरात राहणे
✔️ जास्त जमीन किंवा संपत्ती नसणे
✔️ BPL (Below Poverty Line) / आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांना प्राथमिकी
✔️ अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, विधवा महिला, दिव्यांग यांना विशेष प्राधान्य
❌ जर कुटुंबाकडे आधीच पक्का घर असेल, जास्त जमीन असेल किंवा अन्य सरकारी आवास मदत घेतलेली असेल तर पात्रता नाही.
📝 कसे अर्ज करतात?
🌐 ऑनलाइन अर्ज
✔️ अधिकृत वेबसाइट: pmayg.nic.in
✔️ मोबाईल अॅप: Awaas App –
✔️ लाभार्थी आपल्या आधार कार्ड, बँक खाते, रेशन कार्ड / SECC यासारखे दस्तऐवज अपलोड करीत अर्ज सबमिट करु शकतात.
🏢 ऑफलाइन प्रवेश
✔️ जवळच्या CSC (Common Service Centre) केंद्रावर अर्ज करणे.
✔️ ग्रामपंचायत कार्यालयात माहिती मिळते आणि सहाय्य उपलब्ध.
📊 योजना कशी कार्य करते?
- सर्वे आणि पात्रता: सर्व ग्रामीण भागातील कुटुंबांचे सर्वे करुन पात्र यादी तयार.
- लाभार्थी निवड: पात्र कुटुंब यादीत समाविष्ट.
- आर्थिक मदत हस्तांतरण: घर बांधकामासाठी थेट बँक खात्यात मदत जमा.
- बांधकाम निरीक्षण: स्थानिक पंचायत व तज्ज्ञ घर बांधकामाची गुणवत्ता तपासतात.
- पूर्या सुविधांचा समावेश: शौचालय, वीज, स्वच्छ पाणी सुलभ करणे.
📌 सरकारचे लक्ष्य आणि प्रगती (Current Affairs)
• 2025-26 मध्ये योजना जोरदार चालू आहे, भारत सरकारने ग्रामीण भागात करोडो घर बांधण्याचा लक्ष्य ठेवले आहे.
• 2025 मध्ये नवीन लाभार्थी यादी प्रकाशित केली गेली, ज्यात लाखो ग्रामीण कुटुंबांना योजनेचा फायदा मिळतोय.
• विविध राज्यांमध्ये PMAY-G अंतर्गत पहिली या दुसरी किस्त लाभार्थ्यांच्या खात्यात जमा करण्यात येत आहे. जसे छत्तीसगडमध्ये 26,400 घर स्वीकृत व 25,580 लाभार्थ्यांना पहिली किस्त देण्यात आली आहे.
• 2026 जानेवारीमध्ये राजस्थानमध्ये योजना अंतर्गत चेक वितरणाच्या कार्यक्रमानाही सुरुवात झाली आहे.
🏡 योजना का महत्त्वाची?
✔️ गरीबी निवारणाचं महत्त्व
✔️ सामाजिक समावेश
✔️ सुरक्षित पर्यावरणात राहण्याची संधी
✔️ मुलांचे शिक्षण व आरोग्य सुधारते
✔️ महिला व दुर्बल गटांकरिता विशेष मदत
📌 निष्कर्ष
प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना (PMAY-G) ही भारतातील सर्वात मोठी ग्रामीण घर उभारणी योजना आहे जी आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल, बेघर किंवा कच्च्या घरात राहणाऱ्या कुटुंबांना सशक्त पक्का घर देण्याचा लोकलक्षित प्रयत्न आहे. ग्रामीण भागातील जीवनमान, सामाजिक समावेश आणि गुणात्मक बदल घडविण्याची ही एक प्रभावी आणि डायनॅमिक योजना आहे.
- प्रश्न – प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना pdf
- उत्तर – प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजनेच्या अधिकृत वेबसाइट वर पात्र लाभयार्थ्याची यादी उपलब्ध आहे.
- प्रश्न – pm Awas yojana 2026 list
- उत्तर – शासनाच्या अधिकृत वेबसाइट वर माहिती उपलब्ध आहे खाली अधिकृत वेबसाइट ची लिंक दिली आहे.
- प्रश्न – प्रधानमंत्री आवास योजना मधून किती पैसे मिळतात
- उत्तर – ग्रामीण भागातील लाभार्थी यांना 1 लाख 20 हजार
या लेखाच्या माध्यमातून Mahitia1.in टीमने प्रधानमंत्री ग्रामीण आवास योजना विषयी सविस्तर माहिती pm aawas yojana व आवश्यक लिंक विषयी माहिती देण्याचा पर्यन्त केला आहे तुम्हाला या व्यतिरिक्त अजून काही माहिती हवी असल्यास तुम्ही आम्हाला कमेन्ट करून कळवू शकता व अश्याच अभ्यासपूर्ण महितीसाठी तुम्ही आमच्या What’s App group- शासकीय नोकरी & योजना ग्रुप – (लिंकवर क्लिक करून) जॉइन करू शकता. ग्रुप च्या माध्यमातून आम्ही अश्याच नोकरी, शिक्षण, शासकीय योजना आणि सर्वांसाठी आरोग्य विषयावर लेख घेऊन येत असतो.
हे ही वाचा
- 2026 मधील नवीन सरकारी योजना
- कौटुंबिक हिंसाचार कायदा, 2005 च्या कायद्यात महिलांसाठी 10 तरतुदी कोणत्या ?
